Πολύς λόγος γίνεται για το φαινόμενο της λαθρομετανάστευσης τα τελευταία χρόνια στην Ευρώπη και τις συνέπειες που μπορεί να έχει αυτό μακροπρόθεσμα ή μη. Δεν θα μιλήσω σήμερα ούτε για διεθνείς συνθήκες, ούτε για ρατσισμό ούτε για ανεργία. Θα φωτίσω το ζήτημα από μια άλλη πλευρά που διστάζουμε να αγγίξουμε υπό τον φόβο του στιγματισμού ως ρατσιστή. Το τελευταίο αιώνα και ειδικότερα τις τελευταίες δεκαετίες, υπάρχει συνεχής μετακίνηση πληθυσμών από τον Τρίτο Κόσμο προς τη Κεντρική Ευρώπη. Είτε το κίνητρο είναι η εργασία είτε είναι το πολιτικό άσυλο, το όραμα της εγκατάστασης στο περιβάλλον της Ευρώπης, Αμερικής, Αυστραλίας φτάνει σε όρια υστερίας. Η διαπίστωση είναι αυτονόητη : όπως στον ηλεκτρισμό διαφορά δυναμικού προκαλεί κίνηση φορτίων – ρεύμα, έτσι διαφορά επιπέδου πολιτισμών προκαλεί μετακίνηση πληθυσμών. Η Δυτική Ευρώπη, παρά τις όποιες ιστορικές αποκλίσεις της, με άξονες τον διαφωτισμό και τον ουμανισμό κατάφερε να παραμερίσει την εκκλησία από τη διαμόρφωση του κοινωνικού πολιτισμού και διαλογιζόμενη να αναδείξει ένα στοιχειώδες σύστημα αξιών προς όλους τους πολίτες που σήμερα στις περισσότερες χώρες της έχει φτάσει σε πολύ υψηλά επίπεδα (παράδειγμα Σκανδιναβίας). Ο απόκληρος του Τρίτου Κόσμου περισσότερο και από την εργασία ή το ενδεχόμενο άσυλο, έρχεται με το όραμα να γίνει συμμέτοχος αυτών των συνθηκών. Του φιλελεύθερου ακαδημαϊκού συστήματος, των συγκοινωνιών, τον σεβασμό των ελευθεριών, της αξιοκρατίας. Πώς αλλιώς να εξηγηθεί το αντιφατικό φαινόμενο πληθυσμοί πρώην αποικιών (πολλές φορές δυναστευμένων) να μετακινούνται με όνειρα στις χώρες που τις κατείχαν (Ινδοί σε Αγγλία, Αλγερινοί σε Γαλλία κλπ) ; Μήπως η ανεξαρτησία κάποιων τέτοιων χωρών ξεγύμνωσε την ανικανότητά τους για αυτοδιαχείριση και αυτάρκεια ; Αναρωτιέμαι. Ο όρος πολιτισμός αναφέρεται σε όλα τα επιτεύγματα του ανθρώπου. Συνειρμικά, πολλές φορές τον ταυτίζουμε με τη τέχνη. Όσο και αν είμαι άνθρωπος της τέχνης αυτό είναι μία τραγική πλάνη. Ναι, είναι πολύ ενδιαφέροντα και σημαντικά μοτίφ, οι Αφρικάνικες μάσκες, η Κινέζικη φιλοσοφία περί Ζεν κλπ. Η ποικιλομορφία αυτή δίνει χρώμα και ενδιαφέρον στο Παγκόσμιο πολιτισμό. Ωστόσο, το δυσκολότερο πράγμα είναι η δημιουργία διαχρονικών συνθηκών ποιότητας ζωής και αυτό επιτυγχάνεται με την κοινωνική βούληση ενός έθνους μέσω του εκάστοτε κράτους. Παιδεία, υγεία, συγκοινωνίες, σεβασμός δικαιωμάτων, πρόνοια. Αυτό που υπάρχει στη Δυτική Ευρώπη. Τι να κάνω την μεμονωμένη συγγραφική φυσιογνωμία του Ισμαήλ Κανταρέ στην Αλβανία αν στο κράτος του επικρατούσε λογοκρισία και σκοταδισμός ; Τι να κάνω τη μαγεία του Χατζιδακι αν το ύφος και η ποιότητα του έργου του δεν έχει περάσει διόλου στη κοινωνία ; Αν η χώρα από την οποία προήλθε δεν έχει μπάρες για αναπήρους εν έτη 2009 ; Είναι τελικά αυτόφωτες φυσιογνωμίες εκπρόσωποι πολιτισμού μίας χώρας ή τελικά το μεγάλο άλλοθι της κρατικής της ανεπάρκειας ; Ας δούμε τα πράγματα κατάματα. Δεν είναι ρατσισμός να διαπιστώνουμε ότι κάποιοι λαοί (ανάμεσα σε αυτούς και η χώρα μου) αδυνατούν να φτιάξουν ένα σύστημα τέτοιων κοινωνικών διαχρονικών συνθηκών παρά το ταλέντο και την ατομική ικανότητα των μελών τους. Να απεγκλωβιστούν από την θρησκευτική καθοδήγηση, την διαφθορά, τους εμφυλίους, τις έριδες. Η ιδιαιτερότητα της προσωπικότητας δεν αναιρεί την ανικανότητα του συνόλου. Και αυτή η ανικανότητα οδηγεί μοιραία τις μάζες στο κυρίαρχο, ποιοτικά ανώτερο Δυτικοευρωπαϊκό πολιτισμό. Η ιστορία είναι τόσο ξεκάθαρη γι αυτό. Ας μη μας εμποδίζει το στίγμα του ρατσιστή να δούμε το αυτονόητο. Θα χρειαστεί να συνεχίσω πάνω σε αυτό το θέμα.
